Mới đây, tại Hà Nội, Hội nghị lần thứ IV cấp Quốc gia về giảng dạy tiếng Anh tại Việt Nam với sự tham dự của hơn 400 giáo viên, chuyên gia từ 49 tỉnh thành trong cả nước và trong khu vực Đông á. Hội nghị thảo luận về chủ đề Học và dạy tiếng Anh trong thời đại có nhiều thay đổi. Khai mạc hội nghị có ông Robert Gordon, đại sứ Vương quốc Anh; Thứ trưởng Bộ GD & ĐT Trần Văn Nhung. Đây được đánh giá là một hoạt động quan trọng trong chiến lược phát triển giáo dục tiên tiến tại Việt Nam.

Tiếng Anh - không phải khuyến khích mà bắt buộc

Theo các nhà phân tích thì vào cuối thập kỷ này, khoảng 1/3 dân số thế giới sẽ tham gia vào việc học tiếng Anh. Tiếng Anh được coi là một phương tiện hữu ích trong thời đại toàn cầu. Theo các chuyên gia ngôn ngữ thì hội nhập không thể thiếu ngoại ngữ cho cả quốc gia và mỗi cá nhân và đồng thời với học ngoại ngữ, người học lại sử dụng tốt hơn tiếng mẹ đẻ của mình. Đã hết thời người ta coi tiếng Anh là môn cần khuyến khích mà đã trở thành môn học cần bắt buộc nếu muốn hội nhập.

Việc dạy và học ngoại ngữ của chúng ta trong những năm gần đây đã là một nhu cầu tất yếu, có tính chiến lược quốc gia. Song về phương pháp thì tồn tại một số vấn đề. Phương pháp cổ điển chỉ gặt hái về ngữ pháp, từ vựng mà kém về giao tiếp (các kỹ năng nói, nghe, viết, đọc không được phát triển đồng đều và nhiều tính thụ động nên nhiều người biết tiếng Anh mà không thể giao tiếp được...). Phương pháp mới khuyến khích về giao tiếp, tạo sự tự tin, tích cực, chủ động khiến cho bộ nhớ lưu dấu ngôn ngữ lâu hơn v.v. Nhiều người nghiêng về phương pháp mới. Phương pháp đó được hỗ trợ bởi British Council (Hội đồng Anh - HĐA). HĐA đã kết hợp với Bộ GD & ĐT Việt Nam mở ra mạng lưới các giáo viên tiếng Anh tại VN (VTTN) từ cách đây 6 năm. VTTN đào tạo các giáo viên chủ chốt ở địa phương. Các giáo viên đó tiếp tục đào tạo giáo viên ở địa phương mình. Khả năng giao tiếp tiếng Anh của học sinh giờ đây đã khá hơn trước rất nhiều. Phương pháp mới đi đôi với những bộ sách giáo khoa (SGK) mới về tiếng Anh được biên soạn.

Đâu là phương pháp mới?

Trong Hội nghị lần thứ IV này, nhiều ý kiến bổ ích được đưa ra thảo luận. ông Trần Lam Sơn, Phó Giám đốc Trung tâm Giáo dục thường xuyên tỉnh Nghệ An cho biết: Phương pháp mới có ưu điểm gợi sức sáng tạo trong quá trình học của học sinh; sau khi học có khả năng giao tiếp, tự tin, tự chủ trong quan hệ, khiến cho người ta làm việc có hiệu quả hơn. So với phương pháp cũ: nắm vững kiến thức ngôn ngữ nhưng dễ quên và hạn chế khả năng giao tiếp của học sinh.

Trần Lam Sơn rất chú tâm vào các hoạt động của VTTN, ông nhận xét về SGK môn tiếng Anh của Bộ GD - ĐT: từ lớp 6 đến lớp 9 đã dùng đại trà nhiều năm nay và lớp 10 trong 1 năm vừa qua là bộ sách được biên soạn tốt, áp dụng phương pháp mới. Tuy nhiên, so với mặt bằng tiếp thu của học sinh là hơi nặng không chỉ với học sinh nông thôn mà cả học sinh thành thị bởi vì tính không triệt để của vấn đề. Khi dạy thì chú trọng giao tiếp, phát triển các kỹ năng nói, nghe, viết, đọc nhưng đề thi lại ra tập trung chủ yếu vào ngữ pháp, từ vựng cho nên giáo viên phải dĩ hoà vi quý trong phương pháp giảng dạy, mục đích để học sinh vừa có thể đạt điểm trong các kỳ thi vừa phản ứng nhanh trong giao tiếp. Điều đó sẽ xảy ra tình trạng quá tải so với lực học và lực dạy hiện nay ở Việt Nam.

Lại chuyện sách và đề thi

Về bộ sách giáo khoa của Oxford - Vương quốc Anh, ông Sơn nhận xét nó bắt mắt, kết cấu logic có chủ đề, bám sát cuộc sống, hướng tới giao tiếp sinh động, giúp cho học sinh hứng khởi và chủ động tiếp thu. Phụ huynh học sinh và giáo viên có thể lấy đó là sách tham khảo. Tuy nhiên sách lại quá đắt. Cần có bộ sách riêng cho Việt Nam theo hướng đó nhưng phải là các chủ đề Việt Nam. ông cho biết ở Nghệ An từ THPT trở lên đều học ngoại ngữ, hầu hết là tiếng Anh, chỉ có một số lớp tiếng Pháp. Ngay cả một số lớp tiếng Pháp thì học sinh vẫn có nguyện vọng học thêm tiếng Anh.

Các tham luận viên khác như ông Trần Đức Nga, với chủ đề "Ra đề thi cho sinh viên tiếng Anh năm thứ nhất có nên thi theo cặp?", bà Nguyễn Thị Minh Hương với chủ đề "Dạy phát âm một cách sáng tạo", Oliver Steel với "chiến lược của kỹ năng đọc" cùng nhiều tham luận hấp dẫn khác. Bài tham luận được chú ý nhất ở phiên toàn thể là của ông Jeremy Harmer, đến từ Vương quốc Anh. Diễn giả nổi tiếng đã thị phạm ngay một tham luận có tính bài giảng hết sức sinh động vừa bằng một thứ tiếng Anh rất chuẩn vừa bằng những hỗ trợ các đoạn băng hình sống động cùng âm nhạc. Hy vọng trong tương lai đội ngũ các nhà hoạt động pháp luật của Việt Nam đều sử dụng tốt tiếng Anh trong mọi quan hệ giao tiếp nhờ vào phương pháp dạy và học tốt từ hôm nay.

Trần Anh